Het zit hem soms in de kleine dingen

Als we over de uitdagingen van neurodivergentie praten, kijken we nog vaak naar de signalen die schreeuwen. De burn-out, de crisis, het moment waarop iemand volledig vastloopt. Die zijn echt en die verdienen aandacht.

Maar een groot stuk zit ergens anders. In de kleine, dagdagelijkse dingen die van buitenaf niks lijken, en die van binnenuit toch alles kleuren.

Zeven uur 's morgens, en het boren begint

Al een week zijn ze in mijn straat aan het drillen en boren, van zeven uur 's morgens tot laat in de namiddag.

Voor veel buren is dat gewoon ambetant. Voor mij is het een hele week in overprikkeling. Focussen lukt niet, mijn emoties regelen loopt een heel stuk moeilijker en tegen de middag ben ik al moe van iets wat ik niet eens gedaan heb.

Dat is meer dan je wat aanstellen. Bij autisme staat over- of ondergevoeligheid voor prikkels sinds 2013 gewoon in de diagnostische criteria (DSM-5). En ook bij volwassenen met ADHD vond onderzoek dat geluid, licht en aanraking vaker harder binnenkomen, los van autistische kenmerken (Bijlenga et al., 2017).

Het moeilijke is dat niemand het ziet. Ik zit gewoon aan mijn laptop. Van buitenaf lijkt er niks aan de hand, terwijl mijn zenuwstelsel de hele dag op alarm staat.

AuDHD: twee breinen in één lichaam

Wanneer autisme en ADHD samen voorkomen, spreken we van AuDHD. Dat komt meer voor dan veel mensen denken: een meta-analyse van meer dan vijftig studies vond dat ongeveer vier op de tien autistische mensen ook ADHD hebben (Rong et al., 2021).

Bij veel mensen met AuDHD trekken die twee kanten in een andere richting. Het autistische deel vraagt voorspelbaarheid, rust en dingen op een vaste manier. Het ADHD-deel zoekt afwisseling en heeft het moeilijk om saaie taken op te starten.

En dat zie je net in de kleinste dingen. Ik heb soms een hogere nood aan dingen die op míjn manier gebeuren. Ik heb nood aan routine rond eten, en toch eet ik soms een hele week pasta omdat naar de supermarkt gaan gewoon geen prioriteit is.

Willen doe ik wel maar zelfzorg is in sommige weken gewoon moeilijker dan andere, en dat vraagt veel energie van mij.

Samenwonen met verschillende breinen

Ik co-house. Dat wil zeggen dat we met meerdere mensen samenwonen, elk met onze eigen manieren en ons eigen functioneren. Op veel vlakken is dat plezant. Bij gezamenlijke taken zoals het huishouden vind ik het soms best moeilijk.

Want sommige dingen heb ik écht graag op mijn manier, of heb ik zelfs nodig op mijn manier. Zeker als het op kuisen aankomt. Dat zorgt soms voor ongemak bij mezelf.

Ook thuiskomen na een lange dag hoort erbij. Mijn huisgenoten willen dan graag even bijpraten, en dat is lief en gemeend. Alleen is mijn batterij op dat moment vaak al helemaal leeg, en dan is één gesprek in de gang er gewoon één te veel.

Het double empathy problem

Hier helpt een inzicht van de autistische onderzoeker Damian Milton. In 2012 beschreef hij het double empathy problem: misverstanden tussen autistische en niet-autistische mensen liggen niet aan één kant. Ze ontstaan in de wisselwerking, omdat beide kanten de wereld anders ervaren en elkaar daardoor moeilijker lezen.

Dat idee werd later ook getest. In een studie van Crompton en collega's (2020) gaven mensen een verhaal door in een ketting van acht personen. In ketens met alleen autistische of alleen niet-autistische mensen bleef het verhaal even goed bewaard. In de gemengde ketens ging er meer verloren, en daar scoorden mensen ook hun onderlinge klik lager.

Het blijft een kleine labostudie, maar ik zie die logica thuis elke week terug. Als mijn huisgenoot vindt dat de badkamer proper is en ik niet, dan heeft niemand ongelijk. We kijken gewoon met een ander brein naar dezelfde badkamer. En als ik geen goesting heb om bij te praten, dan is dat geen afwijzing, maar een lege batterij. Dat uitspreken helpt meer dan het in stilte op te kroppen.

Co-housing leert me zo ook vanuit andere perspectieven kijken, flexibeler zijn en vooral loslaten. Sommige dingen zijn minder belangrijk dan mijn brein soms denkt. Al moet ik toegeven dat een badkamer die niet gekuist is op een manier die voor mij fijn aanvoelt, soms toch bijzonder moeilijk blijft.

Waar samenwonen me net helpt: body doubling

Want co-housing helpt me ook, en dat mag gezegd worden. Het houdt mijn structuur en routine overeind. Ik draag mee verantwoordelijkheid voor het huis, en dat geeft houvast.

Daarbij is samenwonen voor mij bijna altijd een vorm van body doubling. Dat betekent dat je makkelijker aan een taak begint of ermee verder doet omdat er iemand anders in de buurt is. Die persoon hoeft je niet te helpen en zelfs niet hetzelfde te doen. De aanwezigheid alleen doet al iets.

Veel neurodivergente mensen ontdekten dat zelf, lang voor het een naam had. In een bevraging bij 220 mensen, de meesten neurodivergent, was het huishouden de taak waarvoor mensen het vaakst body doubling gebruikten. Ze gaven ook aan dat het hielp om te starten, zich minder alleen te voelen en minder schaamte te ervaren (Eagle et al., 2024).

Wel een belangrijke kanttekening: het onderzoek staat nog in zijn kinderschoenen. Een kleine studie uit 2025 vond bij een leestaak geen meetbaar effect op prestaties of focus. Dat wil niet zeggen dat het niet werkt, wel dat we nog niet goed weten wanneer en voor wie. Bij mezelf en bij veel mensen die ik begeleid zie ik vooral dat het helpt om ergens aan te beginnen, en net dat is voor veel neurodivergente breinen het moeilijkste stuk.

Kijk ook naar de kleine dingen

Neurodivergentie zit niet alleen in de grote, zichtbare momenten. Ze zit in een boormachine die je focus wegneemt, in een gesprek in de gang na een lange dag, in een week pasta en in een badkamer die net niet goed voelt.

Wie die kleine dingen leert zien, bij zichzelf of bij iemand anders, begrijpt vaak ook beter waarom de grote dingen soms zo zwaar worden. Dit ziet er bij iedereen anders uit, en er bestaat geen lijstje waar je eerst aan moet voldoen.

In de Prikkel Praat podcast praat ik met experten en ervaringsdeskundigen over prikkels, AuDHD en leven met een brein dat anders werkt.

Wil je samen bekijken wat dit voor jou betekent, dan kan dat in een gesprek 1 op 1.

Herken jij jezelf hierin, dan hoef je dat niet alleen uit te zoeken. 💜

Anders werkt ook, soms beter.

Veel liefs,

Shannon